
ระบบการศึกษา ประเทศฝรั่งเศสแบ่งระดับการศึกษาเป็นประถมศึกษา มัธยมศึกษา และอุดมศึกษา เช่นเดียวกับประเทศไทย แต่จำนวนปีที่ศึกษาในแต่ละระดับแตกต่างกันออกไป สำหรับการศึกษาระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา รวมใช้เวลา 12 ปี เท่ากับประเทศไทย ดังนั้น นักเรียนไทยที่จบมัธยมศึกษาตอนปลายแล้ว จึงมีสิทธิ์เรียนในระดับอุดมศึกษาของฝรั่งเศสได้ รัฐบาลฝรั่งเศสกำหนดการศึกษาภาคบังคับไว้สำหรับเด็กอายุ 6 - 16 ปี ระดับการศึกษาขั้นต่าง ๆ แบ่งดังนี้
- อนุบาล เป็นการศึกษาไม่บังคับ แต่คนส่วนใหญ่จะส่งบุตรเข้าโรงเรียนตั้งแต่อายุ 2 ขวบครึ่ง ถึง 3 ขวบ การศึกษาขั้นนี้แบ่งเป็น 3 ชั้น (Section) คือ เด็กเล็ก (อายุ 2 ? - 3 ขวบ) เด็กกลาง (4-5 ขวบ) และเด็กโต (5-6 ขวบ)
- ประถมศึกษา (Ecole Primaire) เป็นการศึกษาภาคบังคับ รับนักเรียนอายุ 6 - 11 ปี ประกอบด้วยชั้น 5 ชั้น โดยแบ่งเป็น 3 วงจร คือ
- วงจรแรก เรียน 1 ปี เรียกว่าชั้นเตรียมตัว (Cours Pr?paratoire - CP)อายุ 6-7 ปี
- วงจรที่ 2 เรียน 2 ปี เรียกว่าชั้นเบื้องต้น (Cours El?mentaire - EC 1 และ CE2) อายุ 7-9 ปี
- วงจรที่ 3 เรียน 2 ปี เรียกว่าชั้นกลาง (Cours Moyen - CM1 และ CM2)อายุ 9 - 11 ปี
- มัธยมศึกษาตอนต้น (Collège) เป็นการศึกษาภาคบังคับระดับนี้ แบ่งเป็น 2 วงจร วงจรละ 2 ปี เริ่มตั้งแต่ชั้น 6 จนถึงชั้น 3 สำหรับเด็กอายุ 11-15 ปี
- วงจรแรก มีชื่อว่า วงจรสังเกตการณ์ (Cycle d' Observation) ชั้น 6 และ 5 อายุ 11 - 13 ปี
- วงจรที่ 2 มีชื่อว่า วงจรแนะแนว (Cycle d' orientation) ชั้น 4 และ 3 อายุ 13-15 ปี
- มัธยมศึกษาตอนปลาย ระยะเวลาศึกษา 3 ปี แบ่งเป็นโรงเรียนสายสามัญ Lycees และสายอาชีพ Lycees d' Enseignement professional (L.E.P.)
- สายสามัญ แบ่งเป็น 3 ชั้น คือ ชั้น 2 (Class de Seconde) ชั้น 1 (Class de Premiére) และชั้นสุดท้าย (Terminale) นักเรียนจะต้องสอบเพื่อให้ได้รับ ประกาศนียบัตรมัธยมศึกษาตอนปลาย (Baccalaur?at) หรือเรียกสั้น ๆ ว่า bac ซึ่งเป็นการสอบทั่วไป ผู้ที่ได้รับประกาศนียบัตรนี้มีสิทธิ์สมัครเข้าศึกษาในมหาวิทยาลัย โดยไม่ต้องมีการสอบแข่งขัน การเรียนในระดับนี้ แบ่งเป็น 4 สายหลัก ๆ ดังนี้
- สายวิทยาศาสตร์ (Scientifique)
- สายอักษรศาสตร์ (Littéraire)
- สายเศรษฐกิจและสังคม (Economique et Social)
- สายเทคนิค (Baccalaur?at Technique) เป็นการเรียนผสมระหว่างความรู้สามัญทั่วไป และการฝึกอาชีพ จบแล้วได้ ประกาศนียบัตรมัธยมศึกษาสายเทคนิค (B. Tn หรือ B.T.) สามารถออกไปประกอบอาชีพได้หรือเรียนต่อใน Institut Universitaire de technologie (I.U.T.) ซึ่งตั้งอยู่ในมหาวิทยาลัยเกือบทุกแห่ง - สายอาชีพ เรียนวิชาสามัญทั้งทฤษฎีและปฏิบัติ แล้วศึกษาวิชาชีพในบริษัทหรือโรงงานด้วย จบการศึกษาแล้วออกไปประกอบอาชีพได้ แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ
- รับจากผู้จบชั้น 3 แล้วศึกษา 2 ปี จะได้ Brevet d' etudes professionelles (B.E.P.) หรือ Certificate d' aptitucle professioneless (C.A.P.) การเรียนเพื่อรับ C.A.P. จะเน้นความชำนาญเฉพาะทางมากกว่าการเรียนเพื่อรับ B.E.P.
- รับจากผู้จบชั้น 5 และมีอายุอย่างน้อย 14 ปี มาเรียนอีก 3 ปี จบแล้วได้ C.A.P. - อุดมศึกษา หมายถึง การศึกษาในระดับสูงกว่ามัธยมศึกษาตอนปลาย ซึ่งแบ่งออกเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 3 ประเภท คือ การศึกษาระยะสั้น การศึกษาระยะยาว และการศึกษาในโรงเรียนชั้นสูง หรือ Grandes Ecoles (กรองเอโก) ประเภทที่ 1 การศึกษาระยะสั้น (Short Programs) ซึ่งเป็นการศึกษาเน้นวิชาชีพ ใช้เวลา 2-3 ปี หลังจากมัธยมศึกษาตอนปลาย จัดสอนในโรงเรียนมัธยมศึกษาชั้นสูงบางแห่ง (Lyc?e) และสถาบันอุดมศึกษาวิชาชีพ (IUP - Institut Universitaire de Technology) ซึ่งตั้งอยู่ในมหาวิทยาลัยเกือบทุกแห่งของฝรั่งเศส ซึ่งมีประมาณ 98 แห่ง
- สายสามัญ แบ่งเป็น 3 ชั้น คือ ชั้น 2 (Class de Seconde) ชั้น 1 (Class de Premiére) และชั้นสุดท้าย (Terminale) นักเรียนจะต้องสอบเพื่อให้ได้รับ ประกาศนียบัตรมัธยมศึกษาตอนปลาย (Baccalaur?at) หรือเรียกสั้น ๆ ว่า bac ซึ่งเป็นการสอบทั่วไป ผู้ที่ได้รับประกาศนียบัตรนี้มีสิทธิ์สมัครเข้าศึกษาในมหาวิทยาลัย โดยไม่ต้องมีการสอบแข่งขัน การเรียนในระดับนี้ แบ่งเป็น 4 สายหลัก ๆ ดังนี้
- ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูงในโรงเรียนมัธยมศึกษา นักเรียนที่จบการศึกษาและได้รับประกาศนียบัตรมัธยมศึกษาสายเทคนิค (Baccalaur?at Technologique) หรือผู้ที่ได้รับ Baccalaureat สายสามัญที่ไม่ต้องการศึกษาระยะยาว สามารถเข้าศึกษาเพื่อรับประกาศนียบัตรช่างเทคนิคขั้นสูง (BTS - Brevet de Technicien Su p?rieure) โดยใช้เวลาศึกษา 2 ปี เพื่อออกไปประกอบอาชีพได้ในทันที การศึกษาระดับนี้มีกว่า 150 แขนง สาขาใหญ่ ๆ คือ เกษตรกรรม วิศวกรรม การไฟฟ้า เคมี ฟิสิกส์ ชีววิทยา คอมพิวเตอร์ การบริหารบุคคล การสื่อสาร ศิลปกรรม เป็นต้น หลักสูตรการศึกษาในระดับนี้คือ ปีแรกเป็นการศึกษาภาคทฤษฎี 32-35 ชั่วโมง ต่อสัปดาห์ ปีที่ 2 จะเน้นหนักทางด้านปฏิบัติและเทคนิค โดยที่นักศึกษาจะต้องเข้าฝึกงานในสาขาที่เรียนประมาณ 4 สัปดาห์ เป็นอย่างน้อยในช่วงปิดภาค การวัดผลการศึกษา จัดสอบปลายปี ๆ ละครั้ง เมื่อนักศึกษาสอบผ่านจะได้รับประกาศนียบัตร BTS แล้วสามารถประกอบอาชีพได้ทันที
- อนุปริญญาวิชาชีพมหาวิทยาลัยส่วนใหญ่จะจัดตั้งสถาบันเทคโนโลยีของตนไว้ เรียกว่า สถาบันเทคโนโลยีของมหาวิทยาลัย (IUP - Institut Universitaire de Technologie) เพื่อรักนักศึกษาที่ได้รับประกาศนียบัตรมัธยมศึกษาสายต่าง ๆ คือ Bac หรือ B.Tn หรือ B.T. โดยใช้เวลาศึกษา 2 ปี จบแล้วจะได้รับ DUT - Dipl?me Universitaire de Technologie ซึ่งเทียบเท่าอนุปริญญาของรัฐ วิชาที่เปิดสอนในสถาบัน IUP จะเป็นวิชาชีพทั้งหมด 50 สาขา ซึ่งจะนำไปใช้ทำงานในโรงเรียน อุตสาหกรรม และธุรกิจ เช่น วิชาช่างวิศวกรรม บริหารธุรกิจ คอมพิวเตอร์ เคมี ฟิสิกส์ สุขศาสตร์ และความปลอดภัย นิเทศศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ เป็นต้นผู้ที่ได้รับอนุปริญญา DUT สามารถออกไปประกอบอาชีพได้ทันที หรือจะศึกษาต่อให้สูงขึ้นในระดับปริญญาตรี โท เอก ในมหาวิทยาลัย
มหาวิทยาลัย เช่น ในเขตปารีสมีมหาวิทยาลัย 13 แห่ง ก็จะเรียกชื่อว่า มหาวิทยาลัยปารีส 1 มหาวิทยาลัยปารีส 2 เรื่อยไปจนถึงมหาวิทยาลัยปารีส 13 การศึกษาในมหาวิทยาลัย แบ่งเป็น 3 วงจร ดังนี้
- วงจรที่ 1 (Premier Cycle) หลักสูตร 2 ปี ต่อจากมัธยมศึกษาตอนปลาย (BAC) จบแล้วได้อนุปริญญาทั่วไป (DEUG = Diplome d' etudes Universitaires G?n?rales) เป็นการศึกษาทั่วไปและเตรียมศึกษาเฉพาะด้าน ผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับนี้สามารถออกไปประกอบอาชีพหรือศึกษาต่อ ได้นอกจากนั้นในวงจรนี้ยังมีการศึกษาที่เน้นหนักภาคปฏิบัติและฝึกปฏิบัติ ทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยใช้เวลาเรียนเท่ากัน ผู้ที่จบการศึกษาจะได้รับอนุปริญญาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ( DE.U.S.T. - Dipl?me d' Etudes Universitaires Scientifiques et Techniques) และสามารถออกไปประกอบอาชีพได้/li>
- วงจรที่ 2 (Deuxi?me Cycle) หลักสูตร 2 ปี ต่อจากอนุปริญญา หรือ DEUG เป็นการศึกษาขั้นลึกซึ้งเฉพาะสายวิชาที่ต้องการศึกษาุสำเร็จการศึกษาปีกแรก ของวงจรที่ 2 จะได้รับคุณวุฒิปริญญาตรี หรือ Licenceุ สำเร็จการศึกษาปีที่สองของวงจรที่ 2 จะได้รับคุณวุฒิปริญญาโท หรือ Maitries
- วงจรที่ 3 (Troisi?me Cycle) วงจรสุดท้ายของมหาวิทยาลัย เป็นการศึกษาระดับสูงเฉพาะสาขาเพื่อให้เกิดความเชี่ยวชาญ (Sp?cialisation) หรือเพื่อทำการค้นคว้าวิจัย (Recherche) เปิดรับผู้ที่จบปริญญาโท (Maitrise) โดยสามารถเลือกศึกษาได้ ดังนี้
- ศึกษาเพื่อรับ Dipl?me d' Etudes Superieurs Sup?cialisees (D.E.S.S. - ประกาศนียบัตรบัณฑิตชั้นสูงเฉพาะทาง) ใช้เวลาเรียน 1 ปี เป็นการศึกษาเน้นด้านอาชีพเฉพาะทาง จบแล้วสามารถออกไปประกอบอาชีพได้ แต่จะไม่มีสิทธิ์ศึกษาต่อปริญญาเอก
- ศึกษาเพื่อรับ Dipl?me d' Etudes Approfondies (D.E.A - ประกาศนียบัตรบัณฑิตชั้นสูง) ระยะเวลาเรียน 1 ปี เป็นการศึกษาทฤษฎีและเทคนิคการค้นคว้าวิจัยเพื่อศึกษาต่อระดับ Doctorat
- การศึกษาเพื่อรับปริญญาเอก (Doctorat) มีระยะเวลา 3-6 ปี เป็นการศึกษาค้นคว้าวิจัยเพื่อทำวิทยานิพนธ์เสนอต่อคณะกรรมการ และเมื่อสอบป้องกันสำเร็จแล้วจะได้รับปริญญาเอก (Doctorat) ซึ่งเทียบเท่า Ph.D. ของอเมริกา
- ระดับอนุปริญญา 2 ปี
- ระดับปริญญาตรี (ทั่วไป) 3 ปี
- สาขาพิเศษ 6 ปี - แพทยศาสตร์ สัตวแพทย์ เภสัชศาสตร์
- 5 ปี - ทันตแพทย์ สถาปัตยกรรม
- ระดับปริญญาโท 1 ปี
- ระดับประกาศนียบัตรบัณฑิตชั้นสูง 1 ปี
- ระดับปริญญาเอก อย่างน้อย 3 ปี
- โรงเรียนชั้นสูงด้านพาณิชยศาสตร์และบริหารธุรกิจ มีกว่า 50 แห่ง
- โรงเรียนชั้นสูงด้านวิศวกรรมศาสตร์ มีกว่า 200 แห่ง
- โรงเรียนชั้นสูงด้านบริหารรัฐกิจ มี 3 แห่ง
- หลักสูตรพิเศษเตรียมแข่งขันเข้าโรงเรียนชั้นสูง (Classes prèparatories aux Grandes Ecoles - C.P.G.E.) ใช้เวลาศึกษา 2 ปีต่อจากมัธยมศึกษาตอนปลาย (Bac) ระดับนี้ถือว่าเทียบเท่าอนุปริญญาของมหาวิทยาลัย เป็นการศึกษาให้มีความรู้ลึกซึ้งเฉพาะด้านวิศวกรรมศาสตร์ หรือบริหารธุรกิจ หรือบริหารรัฐกิจ เพื่อเตรียมตัวสอบแข่งขันเข้าเรียนในโรงเรียนชั้นสูงเฉพาะด้านดังกล่าว หากไม่สามารถสอบเข้าได้ ก็ต้องสมัครเรียนต่อระดับปริญญาตรีในมหาวิทยาลัย
- ปริญญาวิศวกรรมศาสตร์/พาณิชยศาสตร์ Dipl?me d' Ingènèeur de Commerce) เป็นปริญญาที่ถือว่าสูงกว่าปริญญาโทในมหาวิทยาลัย หรือเทียบเท่าประกาศนียบัตรบัณฑิตชั้นสูง (DEA) ใช้เวลาศึกษา 3 ปี รับจากอนุปริญญาหรือประกาศนียบัตรชั้นสูง (BTS, D.U.T.) หรือหลักสูตรพิเศษเตรียมแข่งขัน โดยนักศึกษาต้องผ่านการสอบคัดเลือกระดับชาติ ซึ่งมีการแข่งขันสูงกว่า เมื่อสำเร็จการศึกษาระดับนี้แล้วออกไปประกอบอาชีพได้ หรือเรียนในโรงเรียนชั้นสูงต่ออีก 1 ปี จะได้รับประกาศนียบัตรมาสแตร์ (Mast?re) ซึ่งเป็นประกาศนียบัตรที่สูงกว่า DEA แต่ต่ำกว่าปริญญาเอก หรือจะศึกษาต่อระดับปริญญาเอกในมหาวิทยาลัยก็ได้

